Jak to zrobić? Metody tłumaczenia, przykłady translacji

Zmorą niektórych tłumaczy jest sposób, w jakim muszą dokonać przełożenia tekstów. Metod tłumaczeń jest co nie miara, ale najważniejsze z nich w zupełności wystarczą, aby translacja była obu stron jak najbardziej efektywna.

W zależności od rodzaju tekstu, metody tłumaczenia mogą przybierać przeróżne formy. Ich konkretny podział, wraz z dokładnym opisem wszystkich kroków przez lata był tematem dywagacji
ze strony językoznawców i osób zawodowo zajmujących się przekładaniem tekstów. Co jakiś czas w przestrzeni pojawiają się kolejne sposoby na jak najbardziej efektywną, ale i efektowną translację, co niezwykle pomaga biurom tłumaczeniowym i osobom, które świadczą tego typu usługi indywidualnie.

Krings, Loescher, Bell, Venuti, Jaaskelainen, Newmark – to tylko kilka z nazwisk badaczy językowych, którzy podjęli się stworzenia definicji metod tłumaczeń, wraz z ich opisem. Każda z nich dotyczy nieco innego zespołu czynności, których wykonanie daje w efekcie zdecydowane ułatwienie całego procesu translacji tekstów.

Dwie główne metody tłumaczeń

Choć wszystkich metod jest tak naprawdę kilkanaście i odnoszą się one do wszystkich rodzajów tłumaczeń, niemiecki teolog i filozof, Friedrich Schleiermacher na początku XIX wieku wyróżnił dwie, które uznawane są za aktualne do tej pory.

  1. Przybliżenie autora do czytelnika: w tej metodzie tłumacz używa możliwie jak najmniejszej liczby stwierdzeń, które są używane w innych językach. Aby czytelnicy mogli zrozumieć wszystko, co autor miał na myśli, zalecane jest stosowanie takich zwrotów, a jego mowa powinna być przekładana w taki sposób, aby docelowi odbiorcy odnosili wrażenie, że właśnie tak brzmi przekład w ich rodzimym języku. Pozwala to na uzyskanie możliwie jak najbardziej dokładnej wersji, choć nieco różniącej się od oryginału;

  2. Przybliżenie czytelnika do autora: odwrotność powyższej metody. Wymaga od tłumacza zachowania wszystkich aspektów tekstu w niezmiennej formie, czego celem jest przybliżenie czytelnikom obcej literatury. Sposób ten może wprowadzić sporą liczbę nieporozumień i nieścisłości w przekładanym tekście, ale z drugiej strony pozwala zaczerpnąć wiedzy na temat tego, jakie autor miał myśli i czym się kierował.

Jeszcze bardziej dokładny podział metod tłumaczeń zaproponował były już brytyjski naukowiec i pisarz, a także profesor Uniwersytetu w Surrey, specjalizujący się w przekładoznawstwie, Peter Newmark. Według niego można podzielić sposoby przełożenia tekstu na siedem odrębnych praktyk:

  • Dosłowne przeniesienie: zadaniem tłumacza jest dokładne przeniesienie słów z języka źródłowego do mowy docelowej. Przykład: le baccalauréat – the baccalauréat;

  • Zastosowanie kulturowe: stosując tę praktykę, tłumacz może zastąpić dane słowo terminem, które występuje w języku, na który przekładane jest dzieło. Przykład: le baccalauréat – A levels (matura);

  • Tłumaczenie dokładne: dotyczy niektórych terminów, które są możliwe do przełożenia bez jakiejkolwiek zmiany językowej, nie tracąc przy tym swojego znaczenia. Przykład:
    le Communauté Européenne – the European Community;

  • Dosłowne tłumaczenie: zadaniem tłumacza jest translacja elementu tekstu w taki sposób, aby w zupełności odpowiadała ona obu językom. Przykład: make a speech – wygłosić przemówienie;

  • Zastosowanie funkcjonalne: kiedy tłumacz ma problem z dosłownym przetłumaczeniem danego zwrotu, używa terminu, który posiada to samo znaczenie, ale pisane jest w innej formie. Przykład: le baccalauréat – the French secondary school leaving examination (egzamin po francuskiej szkole średniej);

  • Zastosowanie opisowe: dzięki tej praktyce tłumacz dokładnie wyjaśnia, czym jest dany zwrot, pomijając go w docelowym tłumaczeniu. Przykład: le baccalauréat – egzamin na zakończenie francuskiej szkoły średniej, w czasie którego kandydat zdaje 8-10 przedmiotów i który jest warunkiem dostania się na wyższe studia;

  • Dwukrotne połączenie: praktyka, w której tłumacz łączy zastosowania funkcjonalne i opisowe, przekładając dany zwrot. Przykład: le baccalauréat – egzamin zdawany po ukończeniu szkoły średniej we Francji.